Wat doen anabolen met je lichaam?

Wie in de sportschool rondkijkt, hoort vaak dat iemand „aan de anabolen” is. Maar wat doen anabolen eigenlijk precies met je lichaam? Ze bouwen spier op, dat weet iedereen. Minder bekend is wat er tegelijk gebeurt in je hormoonhuishouding, je hart, je lever en je hoofd. In dit artikel leggen we uit hoe anabolen werken, wat onderzoek laat zien en welke effecten na het stoppen blijven.

Wat zijn anabolen?

Anabolen, voluit anabole androgene steroïden, zijn kunstmatige varianten van het mannelijke geslachtshormoon testosteron. „Anabool” staat voor het opbouwen van spiereiwit, „androgeen” voor de mannelijke kenmerken zoals baardgroei, een lage stem en libido. Die twee kanten zijn scheikundig niet volledig te scheiden. Daarom heeft elk middel ook androgene effecten, alleen in verschillende mate. Er bestaan anabolen in pilvorm en injecteerbare steroïden.

Hoe werken anabolen?

Anabolen binden aan de androgeenreceptor in spiercellen. Daardoor:

• maakt de spiercel meer spiereiwit aan en breekt hij minder af,
• groeien de spiervezels, vooral in de schouders en nek, waar veel receptoren zitten,
• herstel je sneller tussen trainingen,
• stijgt het aantal rode bloedcellen.

Dat het werkt, is goed onderzocht. In een bekende studie van Bhasin en collega's (1996) kregen mannen tien weken lang testosteron of placebo, met of zonder training. De groep met testosteron én training won gemiddeld ruim 6 kilo vetvrije massa, tegen ongeveer 2 kilo in de groep die alleen trainde. Zelfs de groep die testosteron kreeg zonder te trainen, won meer spiermassa dan de trainingsgroep met placebo.

Wat doen anabolen met je lichaam, naast spieren?

Hormonen

Testosteron van buitenaf vertelt de hersenen dat er genoeg is. De hypofyse remt dan de hormonen LH en FSH en de testikels stoppen grotendeels met de eigen productie. Gevolg: kleinere testikels, minder zaadcellen en na het stoppen een periode met heel weinig testosteron, met vermoeidheid en weinig zin in seks. Bij een deel van de langdurige gebruikers herstelt dit niet volledig.

Hart en bloedvaten

Het „goede” HDL-cholesterol daalt, de bloeddruk stijgt en het bloed wordt dikker. Bij langdurig gebruik wordt de hartwand vaak dikker en pompt het hart minder krachtig. Een Deense registerstudie vond bij mannen die positief testten op anabolen een ongeveer drie keer hogere sterfte dan bij de vergelijkingsgroep.

Lever

Vooral pillen belasten de lever, omdat ze scheikundig zo zijn aangepast dat ze de lever „overleven”. Leverwaarden stijgen, en zelden ontstaan galstuwing of tumoren.

Huid, haar en borst

Acne, versneld haarverlies bij aanleg en borstvorming bij mannen (gynaecomastie) als testosteron wordt omgezet in oestrogeen.

Hoofd

Een deel van de gebruikers wordt prikkelbaar of agressiever tijdens gebruik, en somber na het stoppen. Ongeveer een op de drie langdurige gebruikers ontwikkelt volgens onderzoek een vorm van afhankelijkheid.

Welke effecten blijven na het stoppen?

Een deel van de spierwinst blijft ook langer behouden: onderzoek laat zien dat spiervezels extra celkernen houden, waardoor later opnieuw opbouwen sneller gaat.

Dosering en veiligheid

Uit het beschikbare onderzoek valt geen veilige dosering af te leiden: de meeste risico's nemen toe met hoeveelheid en duur, maar een grens zonder schade is niet bekend. Gegevens uit fora zijn geen betrouwbare basis. Wat wel kan: bloedbeeld, cholesterol, leverwaarden, hematocriet en bloeddruk voor, tijdens en na gebruik laten controleren door een arts.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Bhasin S. et al.: The effects of supraphysiologic doses of testosterone on muscle size and strength in normal men. New England Journal of Medicine 1996;335:1–7
• Pope H. G. et al.: Adverse health consequences of performance-enhancing drugs. Endocrine Reviews 2014;35:341–375
• Horwitz H. et al.: Health consequences of androgenic anabolic steroid use. Journal of Internal Medicine 2019;285:333–340